Czy przeciwutleniacze rzeczywiście walczą z rakiem? Sprawdź najnowsze doniesienia!

Warzywa i owoce odgrywają ważną rolę w prewencji chorób nowotworowych. Badacze uważają, że spożywanie dwa razy dziennie owoców zmniejsza ryzyko wystąpienia raka płuc o 75% (w porównaniu do osób, które jedzą je rzadziej niż trzy raz w tygodniu). Istotne jest tutaj pojęcie: chemioprewencji, czyli zastosowanie naturalnych lub syntetycznych substancji w celu zahamowania lub odwrócenia procesu karcynogenezy (nowotworzenia) [[2]]. Narzędziami chemioprewencji mogą być biologicznie aktywne składniki żywności, między innymi związki fitochemiczne (polifenole roślinne, karotenoidy), błonnik pokarmowy, składniki mineralne (wapń, selen), witaminy (witamina C, E, D, foliany), wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega–3 oraz probiotyki i prebiotyki [[3]].

Antyoksydanty – co to takiego?

Związki znane pod nazwami antyoksydanty lub przeciwutleniacze występują przede wszystkim w owocach i warzywach. Ich głównym zadaniem jest zwalczanie wolnych rodników, które prowadzą do uszkodzenia komórek oraz przyczyniają się do powstawania zmian nowotworowych. Najpopularniejszymi przeciwutleniaczami są: witaminy C, A, E oraz β–karoten, selen, flawonoidy, a także polifenole. Skoro mowa o wolnych rodnikach, to warto się zastanowić nad tym, skąd biorą się one w naszym organizmie. Wolne rodniki są to atomy lub cząsteczki chętnie wchodzące w reakcje i niszczące zdrowe komórki organizmu. Prowadzą do zmiany informacji zapisanej w genomie, w wyniku czego dochodzi do rozwoju choroby nowotworowej. Wyróżniamy dwa główne źródła wolnych rodników: środowisko i metabolizm. Zanieczyszczone środowisko dostarcza dużej ilości substancji kancerogennych. Może to być zanieczyszczone powietrze (np. spaliny), pestycydy, odpady toksyczne, promienie słoneczne i jonizujące. Palenie tytoniu, alkohol i nieprawidłowa dieta również przyczyniają się do zwiększenia ilości wolnych rodników w organizmie. Kancerogeny powstają podczas przemian metabolicznych, są to ich produkty uboczne. Wzmożony wysiłek fizyczny, choroby oraz niektóre leki zwielokrotniają ich produkcję. Źródłem wolnych rodników mogą być także reakcje łańcuchowe zapoczątkowane przez… inne rodniki.

Gdzie znajdziesz przeciwutleniacze?

Kwas askorbinowy (witamina C) jest podstawowym antyoksydantem, wpływającym na odnowienie utlenionej witaminy E oraz zwiększającym odporność organizmu. Witamina ta bierze udział w powstawaniu ważnych związków biologicznie czynnych. Organizm nie jest zdolny do syntetyzowania kwasu askorbinowego, dlatego należy dostarczać ją codziennie wraz z owocami i warzywami.

Witamina E bierze udział w naprawie uszkodzonych błon biologicznych, a także chroni komórki przed działaniem wolnych rodników. Tokoferole chronią lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL) przed utlenianiem. Tym samym witamina E przeciwdziała wystąpieniu miażdżycy i rozwojowi choroby wieńcowej. Witamina ta jest produkowana wyłącznie w roślinach. Jej źródłem są oleje roślinne, nasiona, kiełki i ziarna zbóż.

β–karoten jest prowitaminą witaminy A, która wpływa na prawidłowy przebieg procesu widzenia. Karotenoidy wykazują działania przeciwnowotworowe i poprawiają funkcjonowanie układu odpornościowego. β–karoten występuje w m.in. marchwi, dyni, pomidorach, morelach, melonach, pomarańczach.

Błonnik pokarmowy to naturalna „szczotka” oczyszczająca jelita z zalegających, niestrawionych resztek pokarmu. Błonnik skraca czas kontaktu szkodliwych substancji dostarczonych wraz z pokarmem do organizmu ze ściankami przewodu pokarmowego [[4]]. W wyniku czego zmniejsza się ryzyko powstania zmian nowotworowych. Na błonnik składają się ligniny i wielocukry roślinne [[5]]. Dodatkowymi atutami błonnika jest hamowanie uczucia głodu i poprawienie perystaltyki jelit. Udowodniono, że dochodzi do zmniejszenie ryzyka wystąpienia raka jelita grubego w grupie osób spożywających 31 g błonnika na dobę w porównaniu z grupą spożywającą mniej niż 10 g tego składnika w ciągu doby [[6]].

Polifenole roślinne występujące w owocach, warzywach, a także ziarnach kakaowca czy zielonej herbacie. Chronią przed działaniem wolnych rodników. Istnieje ponad 8000 różnych polifenoli. Jeżeli chcielibyśmy je podzielić pod względem budowy to wyróżniamy [[7]], [[8]]:

1. Związki fenolowe

   a) Kwasy fenolowe (pochodne kwasu cynamonowego i benzoesowego np. kwas kawowy, elagowy, p–kumarowy, ferulowy, chlorogenowy, wanilinowy, galusowy).

   b) flawonoidy

   • flawony (luteolina, apigenina)
   • flawanony (naringenina, hesperydyna, eryodoctyol)
   • flawonole (kempferol, kwercetyna, mircetyna, isorhamnetin)
   • flawanole (katechina, epikatechina, epigalokatechina, galusan–3–epikatechiny)
   • galusan–3–epigalokatechiny, proantocyjanidyny)
   • izoflawony (genisteina, daidzeina)
   • antocyjany (cyjanidyna, delfinidyna, malwidyna, pelargonidyna, peonidyna, petunidyna)

2. Terpenoidy (np. saponiny, monoterpeny)

3. Związki azotowe (np. glukozynolany)

Występowanie związków polifenolowych [[3]]: